Caner Fidaner'den

Dillerin ayırdığını, sözcükler birleştirir

Göğsümde Lâle mi Açacak, Gül mü?

Yahya Kemal

Yahya Kemal

Yahya Kemal’in Rindlerin Akşamı adlı şiirindeki “Ya lale açmalıdır göğsümüzde yahud gül” dizesini nasıl anlamalı? Her şeyden önce, “dönülmez akşam” ölüm için bir metafor ise, bu dizede de bir mezardan ve o mezarda açan çiçeklerden söz ediliyor olmalı. Ama şair aslında ne diyor acaba?

Bir kere dizedeki “biz” ifadesini, “kibarca söylenmiş ben” diye düşünmek uygun olacak. Yani şair burada birilerinin değil, doğrudan kendisinin mezarından söz ediyor olsa gerek. Sonra, dizedeki “Ya öyle olsun, ya da böyle…” kalıbı, “Bu ikisinden birini isterim, başka çiçek istemem” şeklinde değil, “Belki öyle olacak, belki de böyle” anlamında söylenmiş olmalı.  Örneğin, “Yarın ne yapacaksın?” sözüne yanıt olarak: “Ya evde otururum, ya da sinemaya giderim…” der gibi. Bu durumda dizenin şiirsel ifade biçimini gündelik dile dönüştürdüğümüzde, karşımıza şu tümce çıkıyor: “Mezarımda açan çiçek belki lale olacak, belki de gül…” Tabii dizede “mezar(ımız)da” değil, “göğsüm(üz)de” denmesi de ayrı bir işaret olabilir, onu açıklama denemesini daha sonraya bırakıyorum.

Şairin gözünde “lale” ve “gül”, doğrudan kendilerini değil, birer kategoriyi simgeliyor olmalı. Bu kategoriler ne olabilir? “Lale”‘nin atası, dağlık yerlerde yetişen “yaban lalesi” ya da “dağ lalesi”dir. “Gül” ise, üzerinde en çok uğraşılmış, emek verilmiş bir kültür bitkisi olarak dikkat çeker. Bu durumda dize, “mezarım ister dağ başında, kırlık yerde olsun, isterse yerleşim yerinin göbeğinde, şehir mezarlığında, benim için farketmez…” diye okunabilir.

Ama bu dizeye şu şekilde, bir baska anlam da önerilebilir: “Belki mezarıma hiç kimse uğramayacak, toprağında da ancak dağ laleleri bitecek, belki de birisi ya da birileri mezarıma gül dikecek, ona bakacak. Bu ikisi de ihtimal dahilinde…”

Bu noktada anımsayalım: Şair, çiçeğin açacağı yerden söz ederken “göğsüm(üz)” ifadesini kullanıyor; demek ki işaret ettiği şey, ölümden sonra geride kalan maddi varlık değil, şair aslında kendi “göğsünden” çıkmış olan duygularını ve bunların ürünlerini, yani yapıtlarını kastediyor olsa gerek.

Buradan yola çıkarak, şairin şunu hatırlatmış olduğunu düşünebiliriz: “Öldükten sonra belki unutulacagim, yapıtlarım kırsal bölgenin çiçekleri gibi insanlardan uzak kalacak, belki de bir sürü insan beni anımsayacak, şiirlerimi tartışacak…” Konuya nokta koymadan önce, şairin, içinde mezar ve gül kavramı geçen bir başka şiirini de anımsamak uygun olacak:

Hafız

Hafız

Rindlerin Ölümü

.

Hafız’ın kabri olan bahçede bir gül varmış;

Yeniden her gün açarmış kanayan rengiyle,

Gece, bülbül ağaran vakte kadar ağlarmış

Eski Şiraz’ı hayal ettiren âhengiyle.

.

Ölüm âsude bahar ülkesidir bir rinde;

Gönlü her yerde buhurdan gibi yıllarca tüter.

Ve serin serviler altında kalan kabrinde

Her seher bir gül açar, her gece bir bülbül öter.

.

Bu şiiri yazının başındaki dize ile birlikte, az önceki düşünceler ışığında değerlendirdiğimizde şöyle bir sonuca varabiliriz: Yahya Kemal, Hafız’ın kabrine her gün açan gülü layık görüyor, bu ifadesiyle belki de Hafız’ın yapıtları ile her gün anılan bir şair olduğunu vurguluyor. Ancak kendisinin de aynı şekilde her gün anılacağından emin değil, bu nedenle kendi zihinsel mirası için “lale” ve “gül” ile simgeleştirdiği seçenekleri bir arada düşünüyor.

Yahya Kemal‘in gerçekten böyle demek istediğini kabul edersek, 1 Kasım 1958’deki ölümünün üzerinden elli yılı aşkın bir süre geçtikten sonra bile mezarında hala güller açmakta olduğunu rahatça iddia edebiliriz, sanırım.

.

Caner Fidaner, 29 Ağustos 2008

Reklamlar

29/08/2008 - Posted by | Şiirler/Şairler

2 Yorum »

  1. Merhaba Caner Bey, yazı yazdığınızı daha doğrusu böylesi yazılar yazdığınızı bilmiyordum. Keyifle okudum. Tarzınız dikkatimi çekti. Her yaş ve eğitim durumundaki rahatça kavrasın istemişsiniz. Ya da benimcediklerinizi sade bir dille aktarmışsınız. Yüreğinize, beyninize, ellerinize ve sözcüklerinize sağlık.

    Yorum tarafından Emine Kantarcı | 17/10/2010 | Cevapla

    • Teşekkürler sevgili Emine, yazdıklarımı beğenmene sevindim. 😎

      Yorum tarafından canerfidaner | 17/10/2010 | Cevapla


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: