Caner Fidaner'den

Dillerin ayırdığını, sözcükler birleştirir

Dali, Millet ve Angelus

J. F. Millet – Angelus

Tarih 21 Eylül 2009, Salvador Dali‘nin memleketi olan şehirde, Figueres‘teyiz; buraya Dali Müzesi’ni gezmek için gelmişiz.

S. Dali – Gün doğuşu, gün ortası, gün batımı

Müzeye giriyoruz heyecanla, her odada, her salonda bizi Dali’nin bir dizi sürprizi karşılıyor. Hepsini aktarmak için kitap yazmak gerek. Rehberimiz kısa zamana çok şey sığdırarak epey bilgi aktarıyor bize, anlatacakları bitince bizi özgür bırakıyor. Yalnızca resimlerle değil, adeta Dali’nin oyuncaklarıyla dolu odaları kendi başımıza keşfetmeye çalışıyoruz. 

Bir odaya giriyoruz, kaşı duvardaki koca tabloya bakıyorum, “Aaa! Barbizon okulu!” diyorum İnci’ye dönüp, karşımızda Jean-François Millet‘nin ünlü Angelus tablosundan esinlenildiği belli bir Dali resmi var, Angelus’taki kadın üç kere resmedilmiş, solda, ortada, sağda, tablonun adı da “gün doğuşu, gün ortası, gün batımı” (Solda üstte o tablo var, sağda üstte Angelus görünüyor, yazının sonuna da Dali’nin Angelus’u esas alarak yaptığı tablolardan örnekler ekledim) Hemen İnci’ye anlatmaya başlıyorum, ukalalık yapma fırsatı bulmuş olmanın keyfiyle: “Bak bu Millet, empresyonistlerin öncülü sayılan Barbizon okulundan. Bunlar daha önce atölyede resim yapan “klasik” ressamların tersine açık havada resim yapmaya başlamışlar, çünkü gün ışığını görmek gerektiğini söylemişler ve resimde ışığın önemini vurgulamışlar. Burada da, anlaşılan Dali o meşhur resimdeki kadın figürünü almış, üç kez tekrarlayarak bu tabloyu oluşturmuş. İlkinde sabahleyin, ikincisinde öğle vakti, sonuncusunda da gün batımında kadının nasıl görüneceğini anlatmış, ama bu üç figürü aynı tabloya koyarak Millet’nin yaptığını kendi zaman anlayışıyla yeniden yorumlamış.” İnci’yi bilmem ama bu yorum beni pek tatmin etmişti. Meğer ne kadar yanılmışım, ne düz ayak bir bakışmış bu!

Bereket eve döndükten sonra kendi yorumumu test etme ihtiyacı duydum ve bir web-sörf yaptım ve gördüm ki bu tablo Dali’nin zihin dünyasında çok büyük bir yer tutuyormuş.

Ama önce şunları söylemem gerek: Angelus Latince “angel”, yani “melek” demek, ama tek başına söylendiğinde Cebrail, özellikle de Cebrail’in Meryem’e “Tanrıya hamilesin!” müjdesini verişi kastediliyor. Aynı zamanda bu isimde bir sabah duası var, o da “inkarnasyon”a, yani Tanrının İsa’nın bedeninde ete kemiğe bürünmesine ilişkin bir şükran duası. Zaten Millet’nin tablosu, ortadaki nimetlere bakarak böyle bir sabah duası yapan bir çifti canlandırıyor.

Efendim, Dali bu tabloya adeta “takmış”, bu tablonun çok sayıda, birbirinden de epey farklı benzerlerini yapmakla kalmamış, tablo ile ilgili bir de iddiada bulunmuş: Israrla ortadaki sepet resminin gerisinde, çiftin ölmüş çocuğunun tabutunun resminin bulunduğunu ve anababanın da ölü çocuklarına dua ettiğini iddia etmiş. Bu iddia sonunda meyvesini vermiş, özgün tablo röntgen ışınlarıyla incelenmiş…. ve, evet, altta gerçekten bir çocuk tabutu resmi görüntülenmiş!

Dali’nin ölmüş kardeşinin adı ile, hatta kimliği ile yetişmiş olduğu düşünüldüğünde bu “takıntı” daha anlamlı hale geliyor. Dali, kendisini adeta kardeşinin yeniden ete kemiğe bürünmüş hali olarak düşünmüş olsa gerek. Tablolarının çoğunda ortaya çıkan zamanın erimesi, karışması; geçmiş, şimdi ve geleceğin bir arada bulunması da kendi bedeninde hem kendisini, hem kardeşini barındırması ile ilgili bir fantazi adeta.

Öldükten şu kadar yıl sonra bile varlığını aramızda yaşıyormuş gibi hissettiğimiz bu büyük sanatçı öyle anlaşılıyor ki, henüz yaşarken de kendisini hem yaşayan, hem de ölmüş bir kişi olarak algılıyordu. Kimbilir, belki de o gerçekten bizlerden farklı bir boyutta hayatını sürdürdü, ya da en azından kendisi böyle hissediyordu.

5 Kasım 2009, Caner Fidaner

 


Reklamlar

05/11/2009 - Posted by | Ellilikler-1: Hüzün | , , ,

Henüz yorum yapılmamış.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: