Caner Fidaner'den

Dillerin ayırdığını, sözcükler birleştirir

A’nın tersi öküz başı

Selçuk Erdem’e teşekkürler

“Önce söz vardı” denmiştir. Genellikle bu ifade “Tanrı’nın sözü, insan dünyada var olmadan önce de vardı” biçimindeki inancı anlatmak için kullanılmıştır. Ancak aynı tümce, “Önce düşünce ortaya çıktı, düşüncelerin yazıya dökülmesi ondan sonra ortaya çıktı” diye de yorumlanabilir.

Düşüncesini birbirine iletmek isteyen insanlar, bunu önce resimlerle yaptılar. Örneğin denizden söz etmek isteyen, dalga resmi yaptı, insandan soz etmek isteyen çöpten adam çizdi. İnsanlar bu ilk işaretleri kayalara işleyerek avın çok bulunduğu yerleri gösterdiler, duvarların üzerlerine, yollara çizerek adres tarifi yaptılar. Çok sonraları, dilciler bu işaretlere resimyazı, yani piktogram adını taktı. Aslında bugün de birçok yerde resimyazı kullanıyoruz, yoksa okuryazar olmayanlar trafikte ne yapacağını nasıl anlardı? Dilini bilmediğimiz yabancı bir ülkenin havaalanında tuvaleti nasıl bulabilirdik?

Zamanla, resimyazı işaretleri birer nesnenin işareti olmaktan çıktı, her biri birer harf haline geldi.

İlk resimyazıyı kullanan Eski Mısırlıların işaretlerinden birisi kutsal Apis öküzü’nün başı idi, aslında bu şekil, gündelik yaşantımızın içinde yaşamaya devam ediyor: Bize “iki bacaklı bir üçgen” gibi görünen “A” harfini ters çevirirseniz, üçgen bir öküz başı olur, bacaklar da boynuzlara dönüşür! Gerçekten de Eski Mısırların resimyazı alfabesinin ilk harfi, tarih içinde önce 90 derece yan dönüp “α” (“alfa”) olmuş; ki aynı şekil bugün bizim “küçük a” harfimizde yaşıyor, daha sonra 90 derece daha dönüp iki bacaklı bir üçgene dönüşmüş.

Kabil’in Habil’i katledişi, Johann Carl Loth (1632 - 1698)

Kabil’in Habil’i katledişi, Johann Carl Loth (1632 – 1698)

Biliyorsunuz Arapça ile İbranice, kardeş dillerdir. Kutsal kitaplardaki Habil ile Kabil’in (İngilizceleri: “Abel” ve “Cain”) öyküsünde simgelenen kardeş kavgasının ne kadar evrensel bir gerçek olduğunu, belki de günümüzde de dinmemiş olan Arap – İsrail savaşı bize bir kez daha hatırlatıyor. Öyküyü bilirsiniz, Habil ile Kabil aynı kıza talip olunca babaları olan Adem, birer kurban getirmelerini söyler, kimin kurbanı kabul görürse kızı o alacaktır. Çiftçi olduğu için kurban olarak buğday getiren Kabil’in değil, hayvan yetiştiriciliğine başlamış olan Habil’in koyunu kabul edilir, kızı da o alır. Bu nedenle kardeşine kinlenen Kabil de başını taşla ezerek Habil’i öldürür. Sosyolojik bir bakış açısından okunarak, bu öyküde insan topluluklarının çiftçilikten hayvan yetiştiriciliğine geçişinin simgelendiği söylenebilir. İnsan psikolojisi açısından bakıldığında ise, insanın en çok kardeşine, en yakınındakine öfke duyduğu, çünkü onu kendisine en büyük rakip olarak gördüğü şeklinde bir yorum yapılabilir. Bir siyasetçi, bu öyküdeki kardeş kavgası ile birbirine komşu ülkelerin sürekli çatışmalar yaşıyor olması arasında bir koşutluk bulabilir: İşte İngiltere ile Fransa, işte Filipinler ile Japonya, işte Türkiye ile Yunanistan!…

Ama bu anlaşmazlıklar, sözcük alışverişine engel olamaz. Aralarında çatışma olmuş nüfus toplulukları da birbirlerinden sözcükler alırlar. Bu sözcüklere karşı takındığımız duygusal tavır, bazen sözcüğün eski sahiplerine karşı önyargılarımızın bir ifadesi olabilir. Kimi sözcükleri ısrarla dilden atmaya çalışmanın altında kısmen de olsa bu önyargılar yatıyor olmasın? Bu yazıyı şöyle bağlayalım: Kullandığımız sözcükler, bazan kavimler arasındaki bağların ortadan kaldırılamayacağının kanıtıdır, ayrıca bize, içimizde “öteki”nin de bizimle birlikte yaşıyor olduğunu gösterir.

Caner Fidaner

Latin ve Kiril

Latin ve Kiril

 

Etrüsk

Etrüsk

Yunan (alfa)

Yunan (alfa)

Fenike (alef)

Fenike (alef)

Protosemitik

Protosemitik

Mısır hiyeroglifi

Mısır hiyeroglifi

Reklamlar

29/04/2010 - Posted by | Dil Meselleri | , , , , , ,

2 Yorum »

  1. daha önce konuşmuştuk sanırım, sevan nişanyan’ın “elifin öküzü ya da sürprizler kitabı” öneriyorum.

    Yorum tarafından kaan karadağ | 03/05/2010 | Cevapla

  2. Tavsiye için teşekkürler, evet, o kitabı okumuştum… 😎

    Yorum tarafından canerfidaner | 03/05/2010 | Cevapla


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: