Caner Fidaner'den

Dillerin ayırdığını, sözcükler birleştirir

Terra Incognita

İlkokul öğretmenim bir gün bana bir kitap armağan etmişti, Büyük Kâşifler diye. Bu güzel hareketin nedenini unuttum ama üzerinde ilkokul öğretmenimin el yazısı ile hâlâ kitaplığımı süsleyen o kitabı okuduktan sonra aklımda kalan şuydu: Bir zamanlar dünyanın her köşesi henüz bilinmiyordu, o çağlarda macera seven bazı insanlar dünyayı keşfetmek için yola çıkmışlar ve başka bir Avrupalının daha önce ayak basmamış olduğu yerlere ulamışlardı. Bu sürecin sosyal, ekonomik, kültürel, psikolojik vb. çok ciddi yönleri de olduğunu çok sonraları öğrendim. Okuduğum tarih kitaplarının hep Avrupa’yı merkez alarak yazılmış olduğu, Avrupalıların başka ülkelere merak yüzünden değil, hem siyasi hem ekonomik egemenliklerini yaymak için gittikleri gibi konularda da hiç fikrim yoktu. Çocukken beni ilgilendiren şey, dünyada keşfedecek bir yer kalmadığı, bu yüzden de Kolomb’un, Magellan’ın, Vasco de Gama’nın yaşadığına benzer heyecanlar yaşamanın artık olanaksız hale geldiği olmuştu.

Çok sonraları bu düşüncemin hiç de yerinde olmadığı kanısına vardım. Çünkü keşfedilecek toprak kalmamış olsa da çevrem keşfedilecek insanlarla doluydu, bazıları uzun, bazıları kısa, kimisi sakin, kimisi kızgın, bir kısmı yalnız kendini düşünen, bir kısmı ise yaşamını başkalarına adamış erkekler, kadınlar, çeşit çeşit, tip tip insanlar. Onları anlamaya çalışmak, yeni topraklar keşfetmek kadar heyecanlı bir uğraştı bu farklılıkları görenler için.

Bütün insanları anlamayı bir yana bırakın, bazen çok iyi tanıdığınızı sandığınız bir kişiden bile öyle tepkiler gelebilir ki, fena halde yanıldığınızı fark edip düş kırıklığına uğrayabilirsiniz. İnsanları gruplara ayırmak zaman zaman işe yarayabilir ama kategorilere çok da fazla güvenmemeniz gerekir, hele kullandığınız sınıflandırma sizden önce oluşturulmuş ise. Çünkü hazır bulduğumuz tasnifler, yanılma olasılığımızı hatırı sayılır derecede yükseltir. 

1619 tarihli bir dünya haritası (Sol orta-alt bölgeye dikkat: Terra incognita!)

Eski haritaları incelediyseniz sizin de dikkatinizi çekmiş olabilir; terra incognita diye bir söz vardır. Söylenişi bana müzikli geldiğinden midir nedir, ilk duyduğumdan beri bu sözden çok hoşlanırım. Eski, çok eski haritalarda şehirlerin, yolların ayrıntılı biçimde işlendiği bölgelerin bitiminde, büyük alanları kapsayacak biçimde “Terra incognita” yazısı vardır. Terra, “topraklar”, incognita ise “bilinmeyen” anlamına geliyor, “bilinmeyen topraklar” demek olan bu tamlama, henüz keşfedilmemiş bölgeleri anlatmak için kullanılmış. On dokuzuncu yüzyılın haritalarında Afrika’nın bazı bölgelerinde hâlâ bu söz yazılıdır.

Şimdiki aklımla düşünüyorum da “terra incognita” terimi insanlar için kullanılsa çok daha yerinde olacak. Gerçekten de bugüne kadar tanıştığım, tanıdığım, tanıdığımı düşündüğüm pek çok kişi benim için birer terra incognita olarak kaldılar. Kim bilir, belki ben de onlar için öyle idim. Hep öyle olmaz mı? Yıllardır birlikte olduğun bir arkadaşınız vardır, onu tanıdığınızı sanırsınız. Sonra bir gün öğrenirsiniz ki o arkadaşınızın size hiç sözünü etmediği ve içini kendi yazdığı şiirlerle, öykülerle doldurduğu bir sürü defteri varmış. Bir gün aklına esip defterlerinden birini size verir, sabaha kadar uyumaz arkadaşızın yazdıklarını okursunuz ve kendi kendinize düşünürsünüz, “düne kadar onu hiç tanımıyormuşum” diye.

Bir yönetmen vardır, bir sürü filmini görmüşsünüzdür. Yeni bir film çekse nelerden söz edeceğini, ne anlatacağını bile tahmin edebileceğinizi sanırsınız. Sonra bir gün yönetmenin anıları kitap olur, yayımlanır, o kitabı okuyup bitirdiğinizde yönetmen hakkında düşündükleriniz bütünüyle değişmiştir. “Vay canına,” dersiniz, “ben onu hiç tanımamışım aslında…”

Ya, işte böyle… Artık üzülmüyorum keşifler çağında yaşamadığım için. Çünkü artık biliyorum ki en büyük macera, her biri birer terra incognita olan insanları tanımaya çalışmak.

Caner Fidaner

Reklamlar

20/06/2010 - Posted by | Ellilikler-1: Hüzün | ,

Henüz yorum yapılmamış.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: